Thứ Năm, 19 tháng 11, 2026

Đi tìm dư vị phở xưa giữa lòng phố thị

Cùng trò chuyện về hành trình trăm năm của bát phở Hà thành và những bí quyết tạo nên vị ngọt thanh không thể trộn lẫn.

Nguyễn Tùng Linh18 tháng 11, 20265 phút đọc

Có những sáng trời chớm lạnh, bước vội vào một quán ăn quen ở góc phố cũ, ngồi đợi bát phở bốc khói nghi ngút mà lòng bỗng chùng xuống một nhịp. Húp thử một thìa nước dùng, người sành ăn đôi lúc lại khe khẽ thở dài. Dù đã rảo bước qua không biết bao nhiêu hàng quán khắp chốn thủ đô, nhiều người vẫn mang một cảm giác bùi ngùi khi nhận ra phong vị phở hôm nay dường như đã khang khác ngày xưa. Nỗi hoài niệm ấy cứ thế thôi thúc chúng ta lật giở lại từng lớp ký ức, tìm về cội nguồn và những nét tinh túy từng làm say đắm biết bao thế hệ.

Những giả thuyết và nguồn cội thuần Việt

Mỗi lần nhắc đến gốc tích của phở, người ta lại có dịp rôm rả với hàng loạt giả thuyết thú vị do giới nghiên cứu đặt ra. Từng có người cho rằng tên gọi này bắt nguồn từ món súp hầm thịt bò pot-au-feu của người Pháp thời kỳ chiếm đóng. Lại có luồng quan điểm khác liên hệ phở với món "ngưu nhục phấn" xuất xứ từ Quảng Đông, Trung Quốc, bởi cả hai đều dùng sợi bánh tráng từ bột gạo.

Dẫu vậy, mọi suy đoán ấy rốt cuộc vẫn chỉ dừng lại ở mức giả định. Điều mà số đông đều đồng lòng thừa nhận chính là: phở có cội nguồn đích thực từ dải đất Việt Nam. Món ăn tinh tế này được nhào nặn hoàn toàn từ đôi bàn tay khéo léo và óc sáng tạo độc đáo của chính người Việt, mang theo linh hồn của nền văn hóa lúa nước và thói quen ẩm thực bản địa.

Chuẩn mực của một bát phở cổ điển

Nói về độ tinh tế của phở, nhà văn Thạch Lam từng dành những dòng đầy ưu ái trong cuốn "Hà Nội 36 phố phường". Ông khẳng định phở là một thứ quà vô cùng đặc biệt, và dường như chỉ khi thưởng thức ở Hà Nội, người ta mới cảm nhận trọn vẹn sự tuyệt hảo của nó.

Theo quan niệm truyền thống, một bát phở ngon đúng điệu phải là phở bò cổ điển với những quy chuẩn khắt khe:

  • Nước dùng: Phải giữ được độ trong veo cùng vị ngọt thanh tự nhiên, tuyệt đối không bị đục hay lợ.
  • Bánh phở: Từng sợi phở trắng ngần đạt độ mềm dẻo vừa vặn, không bị nát nhũn khi chan nước sôi.
  • Thịt gầu: Phần mỡ gầu phải đạt độ giòn sần sật đặc trưng, thưởng thức thấy béo thơm mà không hề bị dai.
  • Gia vị đi kèm: Sự hòa quyện nhịp nhàng giữa vài lát ớt tươi, hành tây, rau thơm xanh ngắt, một chút tiêu Bắc cay nồng, một giọt chanh cốm chua gắt và thoang thoảng chút hương cà cuống đầy mê hoặc.

Tất cả những chi tiết nhỏ bé ấy đan cài vào nhau, tạo nên một bản hòa tấu phong vị khó quên ngay từ cái chạm môi đầu tiên.

Món quà quen thuộc của mọi tầng lớp

Ngược dòng thời gian về những năm 1940, phở đã trở thành một mảnh ghép quá đỗi thân thương trong nếp sống thị dân Hà thành. Đây là món ăn hiếm hoi phá vỡ mọi ranh giới xã hội. Người ta có thể bắt gặp các công chức áo quần chỉnh tề ngồi cạnh những người thợ thuyền lam lũ, cùng thưởng thức một thức quà vào bất kể khung giờ nào trong ngày, từ bữa sáng tinh tươm, bữa trưa vội vã cho tới cữ ăn đêm muộn màng.

Hơn một thế kỷ trôi qua, phở đã bền bỉ đi qua bao thăng trầm và biến động của lịch sử đất kinh kỳ. Từ những năm tháng gian khó, thiếu thốn cho đến những ngày hòa bình tươi sáng, bát phở vẫn luôn hiện diện ấm áp trong sinh hoạt thường nhật. Dù là người già, trẻ nhỏ, nam hay nữ, tất cả đều dành cho món ăn này một sự say mê đặc biệt. Thậm chí, phở còn trở thành một nốt nhớ sâu đậm trong lòng những vị khách phương xa từng có dịp ghé thăm chốn này.

Bí mật từ lòng biển sâu

Nấu được một nồi nước dùng thanh tao chưa bao giờ là việc dễ dàng, bởi đó là sự kết tinh của sự kỳ công và bí quyết gia truyền. Và một trong những "chìa khóa" làm nên hương vị phở xưa độc nhất vô nhị chính là xá sùng.

Loài trùng thuộc họ giun đốt này mang tên khoa học là Sipunculus nudus. Theo những trang tư liệu ẩm thực ghi chép lại, thức xá sùng hảo hạng nhất chuyên dùng để ninh nước phở phải được đánh bắt từ những đảo Cồn Cát thuộc khu vực Quan Lạn, Vân Đồn, Quảng Ninh – nơi cách bờ khoảng chừng 70 km. Vị ngọt đậm đà, êm dịu từ biển khơi ấy đã lặng lẽ hòa tan vào nồi nước dùng, làm nên linh hồn thanh tao của phở truyền thống mà không một thứ gia vị công nghiệp nào có thể bắt chước được.

Bát phở ngày nay dẫu có biến tấu ít nhiều theo dòng chảy thời gian, nhưng nét phong vị thanh lịch thuở nào vẫn luôn là thước đo mẫu mực trong lòng những ai trót yêu ẩm thực Hà thành.